Oogbesturing

Oogbesturing is een alternatieve methode voor de bediening van computers, ontwikkeld voor mensen met zeer beperkte bewegingsmogelijkheden. De gebruiker hoeft slechts naar het scherm te kijken om objecten “aan te klikken”.

De huidige oogbesturingssystemen werken zeer nauwkeurig, ongeacht de aanwezigheid van een bril of contactlenzen, de kleur van de ogen en lichtomstandigheden. Zodra de gebruiker voor het systeem plaatsneemt, zullen beide ogen van de gebruiker gedetecteerd worden. De eerste keer dat een gebruiker het systeem gaat bedienen, zal er een kalibratie doorlopen moeten worden. Deze kalibratie kan vervolgens als persoonlijk profiel bewaard worden. Dit maakt het mogelijk om een systeem in te zetten voor meerdere gebruikers.

Lees meer

Er zijn (al dan niet ingebouwde) oogbesturingsmodules voor dynamische communicatiehulpmiddelen en modules voor pc-bediening.

Communicatie Voor mensen die niet kunnen spreken en bovendien geen controle hebben over hun handen en andere lichaamsdelen, kan oogbesturing worden toegepast voor het bedienen van een communicatiehulpmiddel. Er zijn dynamische communicatiehulpmiddelen met een ingebouwde module voor oogbesturing en er zijn losse modules die met communicatiesystemen gecombineerd kunnen worden.

Geïntegreerde modules hebben als voordeel dat ze geen aansluitpunten of losse kabels hebben, wat de betrouwbaarheid ten goede komt. Het voordeel van een losse module is dat het hulpmiddel bij progressieve aandoeningen snel kan worden aangepast aan de veranderende lichamelijke situatie.

Voor een effectief gebruik van oogbesturing is wel een bepaald schermformaat vereist. Daarom kunnen alleen de grotere dynamische communicatiehulpmiddelen uitgerust worden met een module voor oogbesturing. De compactste van deze systemen zijn geschikt om te worden opgebouwd op een rolstoel.

Pc-bediening Modules met usb-aansluiting kunnen aangesloten worden op standaard pc’s. De module wordt dan onder het beeldscherm gemonteerd en aangesloten op de usb-poort.

Wijze van besturing Er zijn drie methoden om computers met de ogen te besturen:

Bij Red Dot Tracking zorgt speciale (communicatie)software ervoor dat de gebruiker niet de muispijl met de ogen hoeft te besturen, maar direct kan kijken naar objecten of knoppen op het scherm. De software legt daarvoor als het ware een onzichtbaar raster over de knoppen. Afhankelijk van wat de gebruiker aankan, wordt gewerkt met relatief grote knoppen. Wanneer de gebruiker naar een knop kijkt, dan licht deze direct op, zonder dat er een muisaanwijzer aan te pas komt. Deze bedieningsvorm vereist veel minder inspanning dan het besturen van de muispijl. De gebruiker kan zich bovendien vrij bewegen voor de monitor, zonder de nauwkeurigheid van de oogregistraties te beïnvloeden.

Windows Mouse Control is een methode waarbij oogbewegingen direct worden vertaald naar bewegingen van de muispijl op het scherm. Een muismenu maakt het mogelijk de verschillende klikacties uit te voeren. Zo wordt de gehele Windows omgeving toegankelijk, inclusief alle muisbedienbare programma’s. Het direct aansturen van de muispijl is echter voor de meeste gebruikers moeilijk en inspannend, enerzijds doordat het moeilijk is om de muispijl volledig stil te houden (ook al worden saccades uitgefilterd), en anderzijds doordat we van nature geneigd zijn de pijl met de ogen te volgen, in plaats van andersom.

Op de systemen van Tobii is nog een derde besturingsvorm mogelijk: Tobii Gaze Selection. Hiermee wordt de volledige Windows omgeving toegankelijk, zonder dat er een muispijl aan te pas komt. Gaze Selection verdeelt het computerscherm in een kijkgebied en een smalle menubalk, die de beschikbare functies toont. In het kijkgebied gebeurt niets, totdat een functie geselecteerd is in de menubalk. Voor het kiezen van een functie kijkt men kort naar het betreffende icoon om vervolgens weer direct terug te kijken naar het kijkgebied. De blik hoeft dus niet enkele seconden op het icoon gefixeerd te worden, zoals bij Windows Mouse Control het geval is. Groot voordeel van deze methode is bovendien dat de gebruiker gewoon rond kan kijken op het scherm en rustig teksten kan lezen, zonder per ongeluk objecten aan te klikken. Een unieke zoomfunctie maakt het mogelijk zelfs de kleinste gebieden op het scherm te selecteren.

Bij alledrie de methoden kunnen objecten op het scherm geselecteerd worden door de blik erop te fixeren (dwellselectie), te knipperen, of een schakelaar te gebruiken.

Gevoeligheid versus nauwkeurigheid Oogbesturingssystemen verschillen van elkaar in de grootte van de “trackbox”. Dit is de ruimte voor het scherm waarbinnen de gebruiker zich vrij kan bewegen, zonder contact met het systeem te verliezen of aan nauwkeurigheid in te boeten. De trackbox van Tobii is een van de grootste op de markt. Het systeem legt geen bewegingsbeperkingen op, zodat de gebruiker zich vrij kan bewegen voor de monitor zonder precisie te verliezen of opnieuw te moeten kalibreren. Het Tobii-systeem is daarmee ook geschikt voor mensen die last hebben van ongecontroleerde bewegingen.

Systemen met een kleinere trackbox zijn weliswaar gevoeliger voor bewegingen, maar kunnen geschikter zijn voor het aanwijzen van kleine objecten op het scherm en daarmee ook voor besturing van de muispijl. Welk systeem in de praktijk het beste werkt voor dit doel, is echter heel persoonlijk.

Ook voor laag ontwikkelingsniveau Oogbesturing kan ook ingezet worden voor kinderen en volwassenen met ernstige meervoudige beperkingen. Speciaal  voor deze doelgroep ontwikkelde toepassingen laten dingen op het scherm gebeuren wanneer de gebruiker slechts naar dat scherm kijkt. Zo kunnen meer actieve acties uitgelokt worden, waardoor gebruikers leren dat zij invloed hebben op hun omgeving. Sommige kinderen kunnen op deze manier spelenderwijs de eerste stappen zetten in communicatieontwikkeling en de omgang met oogbesturing, hetgeen voor hen op andere manieren niet mogelijk is.

Onderlinge verschillen Systemen voor oogbesturing verschillen onderling van elkaar in:

  • Aansluiting
  • Trackbox
  • Instelmogelijkheden en gebruiksvriendelijkheid

Expertisecentrum Oogbesturing rdgKompagne is in Nederland hét expertisecentrum op het gebied van oogbesturing voor mensen met een handicap. Kijkt u ook eens op www.oogbesturing.net.

Oogbesturing is een alternatieve methode voor de bediening van computers, ontwikkeld voor mensen met zeer beperkte bewegingsmogelijkheden.

Lees meer

De gebruiker hoeft slechts naar het scherm te kijken om objecten “aan te klikken”.

De huidige oogbesturingssystemen werken zeer nauwkeurig, ongeacht de aanwezigheid van een bril of contactlenzen, de kleur van de ogen en lichtomstandigheden. Zodra de gebruiker voor het systeem plaatsneemt, zullen beide ogen van de gebruiker gedetecteerd worden. De eerste keer dat een gebruiker het systeem gaat bedienen, zal er een kalibratie doorlopen moeten worden. Deze kalibratie kan vervolgens als persoonlijk profiel bewaard worden. Dit maakt het mogelijk om een systeem in te zetten voor meerdere gebruikers.

Er zijn (al dan niet ingebouwde) oogbesturingsmodules voor dynamische communicatiehulpmiddelen en modules voor pc-bediening.

Communicatie Voor mensen die niet kunnen spreken en bovendien geen controle hebben over hun handen en andere lichaamsdelen, kan oogbesturing worden toegepast voor het bedienen van een communicatiehulpmiddel. Er zijn dynamische communicatiehulpmiddelen met een ingebouwde module voor oogbesturing en er zijn losse modules die met communicatiesystemen gecombineerd kunnen worden.

Geïntegreerde modules hebben als voordeel dat ze geen aansluitpunten of losse kabels hebben, wat de betrouwbaarheid ten goede komt. Het voordeel van een losse module is dat het hulpmiddel bij progressieve aandoeningen snel kan worden aangepast aan de veranderende lichamelijke situatie.

Voor een effectief gebruik van oogbesturing is wel een bepaald schermformaat vereist. Daarom kunnen alleen de grotere dynamische communicatiehulpmiddelen uitgerust worden met een module voor oogbesturing. De compactste van deze systemen zijn geschikt om te worden opgebouwd op een rolstoel.

Pc-bediening Modules met usb-aansluiting kunnen aangesloten worden op standaard pc’s. De module wordt dan onder het beeldscherm gemonteerd en aangesloten op de usb-poort.

Wijze van besturing Er zijn drie methoden om computers met de ogen te besturen:

Bij Red Dot Tracking zorgt speciale (communicatie)software ervoor dat de gebruiker niet de muispijl met de ogen hoeft te besturen, maar direct kan kijken naar objecten of knoppen op het scherm. De software legt daarvoor als het ware een onzichtbaar raster over de knoppen. Afhankelijk van wat de gebruiker aankan, wordt gewerkt met relatief grote knoppen. Wanneer de gebruiker naar een knop kijkt, dan licht deze direct op, zonder dat er een muisaanwijzer aan te pas komt. Deze bedieningsvorm vereist veel minder inspanning dan het besturen van de muispijl. De gebruiker kan zich bovendien vrij bewegen voor de monitor, zonder de nauwkeurigheid van de oogregistraties te beïnvloeden.

Windows Mouse Control is een methode waarbij oogbewegingen direct worden vertaald naar bewegingen van de muispijl op het scherm. Een muismenu maakt het mogelijk de verschillende klikacties uit te voeren. Zo wordt de gehele Windows omgeving toegankelijk, inclusief alle muisbedienbare programma’s. Het direct aansturen van de muispijl is echter voor de meeste gebruikers moeilijk en inspannend, enerzijds doordat het moeilijk is om de muispijl volledig stil te houden (ook al worden saccades uitgefilterd), en anderzijds doordat we van nature geneigd zijn de pijl met de ogen te volgen, in plaats van andersom.

Op de systemen van Tobii is nog een derde besturingsvorm mogelijk: Tobii Gaze Selection. Hiermee wordt de volledige Windows omgeving toegankelijk, zonder dat er een muispijl aan te pas komt. Gaze Selection verdeelt het computerscherm in een kijkgebied en een smalle menubalk, die de beschikbare functies toont. In het kijkgebied gebeurt niets, totdat een functie geselecteerd is in de menubalk. Voor het kiezen van een functie kijkt men kort naar het betreffende icoon om vervolgens weer direct terug te kijken naar het kijkgebied. De blik hoeft dus niet enkele seconden op het icoon gefixeerd te worden, zoals bij Windows Mouse Control het geval is. Groot voordeel van deze methode is bovendien dat de gebruiker gewoon rond kan kijken op het scherm en rustig teksten kan lezen, zonder per ongeluk objecten aan te klikken. Een unieke zoomfunctie maakt het mogelijk zelfs de kleinste gebieden op het scherm te selecteren.

Bij alledrie de methoden kunnen objecten op het scherm geselecteerd worden door de blik erop te fixeren (dwellselectie), te knipperen, of een schakelaar te gebruiken.

Gevoeligheid versus nauwkeurigheid Oogbesturingssystemen verschillen van elkaar in de grootte van de “trackbox”. Dit is de ruimte voor het scherm waarbinnen de gebruiker zich vrij kan bewegen, zonder contact met het systeem te verliezen of aan nauwkeurigheid in te boeten. De trackbox van Tobii is een van de grootste op de markt. Het systeem legt geen bewegingsbeperkingen op, zodat de gebruiker zich vrij kan bewegen voor de monitor zonder precisie te verliezen of opnieuw te moeten kalibreren. Het Tobii-systeem is daarmee ook geschikt voor mensen die last hebben van ongecontroleerde bewegingen.

Systemen met een kleinere trackbox zijn weliswaar gevoeliger voor bewegingen, maar kunnen geschikter zijn voor het aanwijzen van kleine objecten op het scherm en daarmee ook voor besturing van de muispijl. Welk systeem in de praktijk het beste werkt voor dit doel, is echter heel persoonlijk.

Ook voor laag ontwikkelingsniveau Oogbesturing kan ook ingezet worden voor kinderen en volwassenen met ernstige meervoudige beperkingen. Speciaal  voor deze doelgroep ontwikkelde toepassingen laten dingen op het scherm gebeuren wanneer de gebruiker slechts naar dat scherm kijkt. Zo kunnen meer actieve acties uitgelokt worden, waardoor gebruikers leren dat zij invloed hebben op hun omgeving. Sommige kinderen kunnen op deze manier spelenderwijs de eerste stappen zetten in communicatieontwikkeling en de omgang met oogbesturing, hetgeen voor hen op andere manieren niet mogelijk is.

Onderlinge verschillen Systemen voor oogbesturing verschillen onderling van elkaar in:

  • Aansluiting
  • Trackbox
  • Instelmogelijkheden en gebruiksvriendelijkheid

Expertisecentrum Oogbesturing rdgKompagne is in Nederland hét expertisecentrum op het gebied van oogbesturing voor mensen met een handicap. Kijkt u ook eens op www.oogbesturing.net.

PCEye Plus Access

Krachtige oogbesturingsmodule voor het bedienen van pc’s en laptops met grote schermen.

PCEye Plus Track and Learn

Oogbesturingsmodule voor jonge en onervaren gebruikers, voor pc’s en laptops met grote schermen..

Eyegaze Edge

Oogbesturing voor power users en Mac-gebruikers.

I-12+

Veelzijdig dynamisch communicatiehulpmiddel met optioneel ingebouwde oogbesturingsmodule.

Kojo

Alles-in-een computer met oogbesturing, voor spel en therapie.

Gaze Viewer

Software voor het doen van assessments met behulp van oogbesturing.

Look to Learn

Spelenderwijs leren omgaan met oogbesturing.

PCEye Mini Access

Kleine maar zeer krachtige oogbesturingsmodule voor het bedienen van pc, laptop of tablet.

PCEye Mini Track and Learn

Oogbesturingsmodule voor jonge en onervaren gebruikers, voor pc, laptop en tablet.

Eyetech TM5

Oogbesturingsmodule voor de Tellus 5.

I-15+

Veelzijdig dynamisch communicatiehulpmiddel met groot scherm en optioneel ingebouwde oogbesturingsmodule.

EyeMobile Mini bracket

Houder voor het monteren van de PCEye Mini onder een Windows tablet.

Sensory EyeFX

Oogbesturing voor mensen met een laag ontwikkelingsniveau.

Eyefeel

Kijktraining, therapie, ontwikkeling en ontspanning met oogbesturing.